Nurettin Topçu’nun Felsefesinin Temelleri Üzerine - Celilzade, Hayyam (المجلة التجريبية لشولاريا ياقوت, 2024)
Bu makalenin konusunu Nurettin Topçu’nun felsefesi, sorunsalını ise onun kim(ler)den etkilendiği meselesi oluşturur. Nurettin Topçu’nun felsefesinde her ne kadar ahlâkî meseleler merkeze alınmış olsa da siyasetten dine, sanattan tarihe birçok alanda çalışmaları bulunur. Binaenaleyh ele aldığı her meselede insandan yola çıkar. Nurettin Topçu’ya göre insan, muhtaç olduğunu idrak ettiği an harekete başlar. İnsanın idrak etmesi ve harekete geçmesi onun iradeye sahip olduğunu gösterir. İnsan iradesinin hareket gayesi nedir? Nurettin Topçu’ya göre hareketin gayesi Tanrı’ya ulaşmaktır. Dolayısıyla Tanrı’ya ulaştırmayan hareket, insanı gerçek hedefe ulaştırmamış olur. Nurettin Topçu’nun kimlerden etkilendiğine dair yapılan araştırmalar onun Fransa’daki felsefe eğitimini, Bergson, Blondel ve Massignon’un Nurettin Topçu üzerindeki etkilerini konu eder. İşbu etkileri irdelemekle başlayan çalışmaların ulaştıkları neticeyse çoğunlukla şu yöndedir: Nurettin Topçu, Batı felsefesinden özellikle Bergson mistisizminden çok etkilenmiş, Blondel’in “hareket düşüncesi” bütün felsefesine hâkim olmuş ve Massignon sayesinde sufileri tanımıştır. Nurettin Topçu’nun kim(ler)den etkilendiği sorunsalını merkeze alarak önce İslâm düşünce gelenekleriyle sonra ise hocalarının görüşleriyle onun görüşleri arasında mukayese yapacağım. Mukayesenin sonucuyla birlikte Nurettin Topçu’nun hangi düşünce geleneğinin devamında konumlandırılabileceği sorusu da cevaplanmış olacak. Blondel’den asırlar önce hareket kavramının geliştirildiği, Bergson’dan asırlar önce tasavvuf metafiziğinde sezgi kavramının merkezi yer tuttuğu olgusu söz konusu çalışmalarda ya unutulur ya da es geçilir. Makalemizin temel tezi bu çalışmaların eksik ve hatalı olduğu yöndedir. Nurettin Topçu’nun felsefesinin temel kavramlarının analiziyle makaleyi bitireceğim.